Śródbłonek
Śródbłonek (łac. endothelium) – wysoce wyspecjalizowana wyściółka naczyń krwionośnych i limfatycznych, utworzona z jednej warstwy płaskich komórek o niewielkim jądrze. W naczyniach krwionośnych komórki śródbłonka są ze sobą dość ściśle połączone przy pomocy tzw. obwódek zwierających (łac. zonula occludens) i spoczywają na kolagenowej błonie podstawnej, tworząc wraz z nią błonę wewnętrzną (łac. tunica intima) - wewnętrzną warstwę tych naczyń. Śródbłonki naczyń chłonnych leżą na nieciągłej błonie podstawnej i mają znacznie luźniejszą strukturę (są przepuszczalne nawet dla dużych cząsteczek chemicznych).
Środbłonki naczyń krwionośnych są komórkami aktywnymi fizjologicznie, biorą udział w "aktywnym" transporcie substancji chemicznych (pinocytoza) oraz wydzielają szereg substancji aktywnych biologicznie. Do najważniejszych należą:
- prostacyklina - rozszerza naczynia, hamuje agregację płytek krwi,
- monotlenek azotu (NO) - rozszerza naczynia, hamuje agregację płytek krwi,
- czynnik VIII krzepnięcia von Willebranda - pobudza agregację płytek krwi,
- trombomodulinę - aktywuje krzepnięcie krwi,
- selektyna P (zawarta w ciałkach Weibela-Pallade) - aktywuje przyleganie granulocytów obojętnochłonnych
- i inne.
Aktywacja komórek śródbłonka następuje pod wpływem licznych bodźców m.in. czynników zapaleniotwórczych, zmian ciśnienia krwi, spadku stężenia tlenu.
Śródbłonki są tradycyjnie, choć nie w pełni ściśle zaliczane do nabłonków płaskich jednowarstwowych - w odróżnieniu do innych nabłonków pochodzenia endo- lub ektodermalnego, śródbłonek ma pochodzenie mezenchymalne i nie wykazuje ekspresji większości cytokeratyn (białek cytoplazmatycznych charakterystycznych dla nabłonków).
Śródbłonek naczyń spełnia wiele ważnych biologicznych funkcji:
- wazokonstrykcja i wazodylatacja, a co za tym idzie, wpływ na regulację ciśnienia tętniczego i ukrwienie tkanek
- krzepnięcie krwi (hemostaza i fibrynoliza)
- miażdżyca
- angiogeneza
- reakcje zapalne i powstawanie obrzęków
- wpływ na migrację leukocytów z i do tkanek
Szczególną rolę w filtracji odgrywa śródbłonek w narządach takich jak: nerki (kłębuszek nerkowy) i mózg (bariera krew-mózg).
[edytuj] Śródbłonek w stanach patologii
Dysfunkcja śródbłonka jest cechą charakterystyczną wielu naczyniowych chorób i często prowadzi do miażdżycy. Jest ona bardzo częsta w źle leczonej cukrzycy czy też nadciśnieniu tętniczym. Jednym z głównych zaburzeń w przebiegu dysfunkcji śródbłonka jest zmniejszenie produkcji tlenków azotu (NO, EDRF)